آیا می دانید داروی شما به چه منظور تجویز شده است ؟ آیا از نحوه مصرف صحیح نگهداری، عوارض و تداخلات داروی خود مطلع هستید؟      آیا می دانید در هنگام مسمومیت دارویی یا غذایی چه باید کرد؟         شماره تلفن 1490 مرکز اطلاع رسانی دارو و سموم کشوری به صورت 24 ساعته آماده پاسخگویی به سؤالات دارویی همشهریان محترم می باشد. همچنین مرکز اطلاع رسانی دارو و سموم دانشگاه علوم پزشکی کاشان با شماره تلفن 03155579000 در ساعات اداری پاسخگوی سؤالات دارویی شما می باشد                             مرکز اطلاع رسانی دارو و سمومDPIC                                     * برای حفظ سلامت خودمان آنتی بیوتیک را هوشمندانه استفاده کنیم .                                     * متاسفانه آمار ها نشان می دهد که کشور ایران بالاترین رتبه سرانه مصرف دارو در جهان را دارد.

8:22:46 AM 1398 / 05 / 29
 

سرب سم اجتماع

PDF  فایل

سرب ، سم اجتماع

سرب چهارمین عنصر مورد استفاده در جهان می باشد که در همه جا وجود دارد و می تواند باعث اختلالات فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و رفتاری در انسان و حیوانات گردد.

سرب اثرات سمی خود را از طرق مختلف اعمال می کند. از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

سرب ، غلظت ترکیب  1 و 25 در هیدروکسی ویتامین Dرا در استخوان تغییر می دهد و باعث تغییر در هموستازی کلسیم و عملکرد سلول های استخوانی می شود.

  • در سلول های عصبی سرب جانشین کلسیم به عنوان پیامبر ثانویه نرون ها شده و کانال های کلسیم وابسته به ولتاژ را بلوکه کرده و جریان کلسیم و آزادسازی نروترنسمیترها رامتوقف می کند. این عمل منجر به مهار انتقال سیناپس می شود .بعلاوه نشان داده شده است که اختلال در آزاد سازی نوروترنسمیتر از طریق پیوند سرب با پروتئین کیناز Cامکان پذیر است.
  • سرب می تواند از طریق جانشین شدن به جای کلسیم در فرایندهای وابسته به کلسیم از جمله یادگیری، حافظه، رشد و تمایز سلول های عصبی و عملکرد حرکتی،  اختلال ایجاد کند. همچنین در ایجاد اختلالات یادگیری، هوش و حافظه، پیش فعالی، شناختی، مشکلات رفتاری، عاطفی، مهارت های حرکتی دوران کودکی، مهارت های خواندن و ریاضی و پرخاشگری نقش دارد.
  • سطوح داخل سلولی کلسیم را در مویرگ مغزی، نرون ها، هپاسوتیت ها و سرخرگ ها را افزایش داده و باعث انقباض ماهیچه های صاف و ایجاد فشار خون بالا باشد.
  • سبب کاهش هموگلوبین و ایجاد آنمی می گردد که در افراد مواجهه یافته با دوز بالا دیده می شود.

 

نحوه دفع سرب از بدن:

سرب ذخیره نشده در بدن عمدتا از طریق کلیه ها به عنوان  نمک قابل حل دفع میشود. تنفس نیز به عنوان عامل اصلی دفع سرب آلی می باشد.سرب اغلب در گلبول های قرمز(99%) یافت میشود و به بافت نرم توزیع می شود.به همین علت کبد، ریه، طحال و کلیه دارای غلظت بالایی از این عنصر هستند.

 

منابع سرب:

در معادن، کارخانجات تولید کننده صفحه های باطری، لوله های سربی، صنایع اتومبیل سازی، صنایع رنگ و  سرامیک و کاشی سازی، لاستیک سازی و حشره کش ها و ... استفاده می شوند.

بیشترین مصرف فلز سرب در بخش ترابری و الکتریکی می باشد. صنایع باطری سازی، رنگ سازی، کابل سازی و صنایع شیمیایی شامل صنعت نفت و صنعت پالایش و ذوب، کبریت سازی، انواع پلاستیک و ساختمان سازی و در صنایع مهندسی و الکترونیک به صورت لحیم استفاد می گردد که در افراد مرتبط با این مشاغل مواجهه با سرب  ایجاد می گردد. جذب سرب در این افراد تحت تاثیر سن، رژیم غذایی، وضعیت آهن و کلسیم بدن و همچنین ویژگی فیزیکوشیمیایی ذرات جذب شده0 اندازه، شکل معدنی، حلالیت) و گونه های مختلف سرب قرار دارد.

 

علایم مسمومیت با سرب:

شامل مسمومیت حاد و مزمن می باشد که در نوع حاد مواجهه با سرب بالا از طریق دستگاه گوارش یا تنفس منجر به گرفتگی عضلانی، دردهای شکمی و کولیکی و یبوست می شود. دردهای شکمی شدید، همراه با تهوع، استفراغ و مدفوع خونی می باشد. علایم ابتدایی مواجهه با سرب شامل خستگی، حواس پرتی و دردهای گوارشی واگی می باشد. درد مفاصل، درد عضلات دست و پا می تواند رخ دهد. سردرد، گیجی، کاهش سطح هوشیاری، کما، صرع، التهاب عصب بینایی و بی خوابی از علائم مسمومیت نرونی هستند. در مواجهه بیشتر علایم سیستم عصبی  مرکزی شامل بی خوابی، گیجی، اختلال تمرکز و حافظه بیشتر دیده می شود. در مواجهه های طولانی مدت  نوروپاتی حرکتی انتهایی، آنسفالوپاتی، صرع و کما نیز می تواند بروز کند.

اختلالات سیستم تولید مثلی مانند نازایی در مردان، سقط خود به خودی، آرتریت ناشی از نقرس و اختلالات کلیوی گزارش شده است.

 

تشخیص مسمومیت با سرب:

متداول ترین تظاهر کلینیکی مسمومیت با سرب کولیت روده ای (اسپاسم روده کوچک) است و معمولا حالت توسعه یابنده داشته و همیشه با یبوست شدیدی همراه است. درد در اطراف و پائین ناف متمرکز می باشد. نشانه دیگر مسمومیت خاکستری رنگ شدن لثه ها است.

 

درمان مسمومیت با سرب:

درمان اصلی در این افراد استفاده از عوامل شلاته کننده دی مرکاپرول و CaNa-EDTAجهت کاهش سرب جذب شده می باشد. پنی سیلامین هم به عنوان شلاته کننده دهانی استفاده می شود، گرچه تاثیر آن مثل EDTAنیست.  در بیماران با اختلالات کلیوی، چون سرب عمدتا به جای ادرار در صفرا دفع می شود، دی مرکاپرول توصیه می شود.

در صورتیکه EDTAهمراه با دی مرکاپرول استفاده نشود،EDTAمی تواندسرب را از استخوان ها به بافت نرم منتقل کرده و سمیت حاد را شدید تر کند.

در صورتیکه سطح خونی سرب در کودکان بیشتر از45 g/dlتنها عامل شلاته کننده دهانی مورد تائید FDAمی باشد.

 

اهمیت مسمومیت با سرب در کودکان و زنان باردار:

جفت و سد خونی مغزی حفاظت کاملی در برابر نفوذ  سرب ندارد و به همین دلیل سرب از این سیستم ها به آسانی وارد بدن جنین و کودکان می گردد و از طرف دیگر سلول های آندوتلیال که مویرگ های  مغز در حال رشد را تشکیل می دهند نسبت به اثرات سرب از سلول های بالغ حساس ترند .

به نظر می رسد جذب گوارشی سرب در کودکان بیشتر از بزرگسالان است. از طرف دیگر بانوان بسیار بیشتر از آقایان تحت تاثیر این عنصر قرار دارند.

 

پیشگیری از تماس و بروز مسمومیت با سرب خصوصا در کودکان:

با توجه به اینکه مسمومیت ناشی از سرب قابل پیشگیری است نسبت به کنترل و حذف سرب و کاربرد حداقلی آن باید اقدامات مقتضی صورت پذیرد.

  • منع مصرف مواد غذایی و آشامیدنی در اطاق های کار
  • منع مصرف سیگار د ر حین کار
  • کارگرانی که سرب زیادی را جذب کرده اند بایستی تا زمان کاهش مقادیر خطرناک این عنصر در بدنشان از تماس مجدد با سرب منع شوند
  • با توجه به اینکه مسمومیت در کودکان بیشتر از طریق گرد و غبار ، غذا، آب و تکه های رنگ می باشد،  توجه لازم به این موارد جهت پیشگیری ضروری است.
  • استفاده از وسایل ایمنی و بهداشتی خصوصا در صنعت و کشاورزی با جدیت بیشتری کنترل گردد
  • ارتقا سطح آگاهی افراد در خصوص تاثیرات سمی این عنصر بسیار ضروری می باشد

اکثر کشورهای دنیا ، برنامه ریزیهای دقیق و اقدامات لازم را جهت کاهش این عنصر اینجام داده اند. به عنوان مثال غیر از چند کشور معدود از جمله کره شمالی و الجزایر، اکثر کشورها سرب را از بنزین حذف کرده اند. برخی کشورها در زمینه کنترل این عنصر پیشرو بوده اند. به عنوان مثال در کانادا استفاده از سرب در لوله های آب تا سال 1957 و لحیم کاری تا 1986 مجاز بوده است. در استرالیا کنترل جدی سرب در محیط کار از سال 1994 شروع شده است. در امریکا حذف سرب از بنزین از سال 1976 شروع شد و کاهش درصد سرب در رنگ ازسال 1950 شروع شد و در سال 1978 استفاده از سرب در رنگ سازی ممنوع گردید.در کشور چین نیز حذف سرب از سال 2000 اغاز گردیده است.

اقدامات انچام گرفته درایران جهت کاهش سرب:

از اقدامات صورت گرفته تا کنون تلاش جهت حذف سرب از بنزین و صنعت رنگ سازی می باشد.

 

'گردآوری و تدوین : دکتر سارا خوش سرور (کارشناس مرکز اطلاع رسانی دارو و سموم)

   
جشنواره پرتال

انتخاب پرتال برتر